Op het Angkorcomplex zijn alle superlatieven van toepassing die ervoor worden gebruikt: overweldigend, indrukwekkend en imposant. Alleen het is er zo godsgruwelijk druk, dat het toch een deel van het plezier wegneemt.
Misschien is die extreme drukte ook te wijten aan het feit dat juist voor vandaag, zondag, dat bezoek was gepland. Op zondagen komt immers niet alleen het legioen buitenlanders twintig dollar per persoon neertellen om al deze vergane glorie te aanschouwen, maar draaft ook het groeiende legertje Cambodjaanse middenklassers op dat zich de gepeperde entreeprijs kan veroorloven.
Het is economisch gezien een geweldig succes. 2,8 miljoen bezoekers zorgden er vorig jaar voor dat honderdduizenden Cambodjanen een boterham vonden in de toeristenindustrie. De gebruikelijke jaarlijkse groei qua bezoekersaantallengte, 300.000 werd ook in 2011 geregistreerd. Uiterlijk in 2015 zal, zo is de verwachting, de teller op 4 miljoen staan. En dat voor aan arm land van 400.000 mensen.
Maar het zijn er dus wel heel erg veel iedere dag. En of het nu komt dat je na een maand van nieuwe en vaak enerverende indrukken vermoeid begint te raken en je hoofd zo vol zit dat het lijkt of er niets meer bij kan of dat er een andere oorzaak is, feit is dat de massa mij irriteerde. Steeds als je je camera had ingesteld, drong er wel iemand met zo'n piepklein fototoestel in het beeld. Voeg daarbij het Aziatische gebruik om iedereen van de groep solo voor iedere bezienswaardigheid te fotograferen en je begrijpt de irritatie. Ik geef onmiddellijk toe dat ik heel wat geduldiger zou zijn geweest als dit uitstapje aan het begin van deze trip had gezeten, maar dat was nu eenmaal niet zo.
Dat betekent niet dat ik niet onder de indruk was van met name Angkor Wat, het tempelcomplex dat meer dan wat ook het hart vormt van de Cambodjaanse natie. Je vindt de drie torens van het complex, die zichtbaar ziin als je recht voor de hoofdingang staat zelfs terug in de nationale vlag.
Het hele complex is in een periode van enkele honderden jaren door achtereenvolgende koningen opgetrokken, ergens tussen de 11de en 15de eeuw. In de zestiende eeuw besloot de toenmalige koning de hoofdstad naar Pnhom Penh te verplaatsen. De paleizen en heiligdommen (hindoe en boeddhistisch) in Angkor werden achtergelaten en vielen ten prooi aan de natuur. Er werd geroofd en vernield, maar de structuur bleef overeind met name van Angkor Wat.
De waarde ervan werd vooral in de twintig eeuw herontdekt en daaraan danken we nu dit geweldige erfgoed. Dat er ook wel wat kanttekeningen te maken zijn vertelde Saver Wat, de 23-jarige student rechten, die ons begeleidde op onze tocht door dit 400 vierkante kilometers grote complex. De man sprak niet alleen goed verstaanbaar Engels, hij was ook bereid de negatieve kanten van de Cambodjaanse maatschappij te belichten.
Saver komt uit een arm gezin van het platteland. Met hulp van vader en door het aanvaarden van een onmogelijk aantal baantjes - hij heeft nachten waarin hij maar drie uur kan slapen - ziet hij toch kans een studie rechten te volgen. Saver heeft de maatschappij leren kennen als uiterst corrupt. Dat geldt van laag tot vooral hoog. De salarissen van mensen in overheidsdienst zijn zo laag dat je wel mee moet doen in het systeem wil je je gezin kunnen onderhouden.

Een politieman vindt altijd wel iets waarvoor hij je kan bekeuren. Dat kost je dan een dollar, de meest gebruikte munt in Cambodja, hoewel ze hier ook dr eigen doel hebben. Reageer je geprikkeld op die boete en eis je een officieel bewijs, dan kun je dat krijgen, maar dan vindt de politieman gegarandeerd nog iets, waarvoor je een boete moet betalen. Dus een Cambodjaan met een beetje verstand pakt die dollar en laat het biljet met een knipoog in de zak van de tevreden politieman glijden.

Het onderwijssysteem werkt ook op een corrupte manier. Je kunt gratis onderwijs krijgen, maar dat is ondermaats. Wie echt vooruit wil neemt tegen betaling plaats in het privé-klasje van diezelfde leraar en weet zich vervolgens verzekerd van echt goed onderwijs...

De gezondheidszorg? Het gaat er niet anders aan toe. Wie in een gewoon ziekenhuis belandt, mag blij zijn als hij die instelling niet zieker verlaat dan hij of zij er is binnengebracht. Maar leg je een stapeltje dollars op tafel dan is er plaats voor je in de privékliniek, waar je behandeld wordt met medicijnen die donoren voor de algemene gezondheidszorg hebben bedoeld. En moet je dat de artsen kwalijk nemen als ze hun inkomen wel móeten bijspijkeren?

De corruptie gaat van hoog naar laag. Wie iets gedaan wil krijgen, moet met geld over de brug komen. Hoe hoger de official, des te meer geld. En dat maakt het verklaarbaar waarom er zoveel blinkend chroom door de straten van dit straatarme land koerst.

Ook aan de exploitatie van het Angkorcomplex kleeft een luchtje. De exploitatie van Cambodja's nationale trots is uitbesteed aan een Vietnamese firma. Drie keer raden, wie daar nu beter van wordt. Precies. En toch...ondanks alles: Cambodja blijft voor mij een land om veel van te houden.